Backgammon kuralları: uluslararası oyun baştan sona
Kısaca
Backgammon, tavlanın uluslararası kurallarla oynanan hali: tahta, diziliş ve hamleler aynı. Açılış zarını kazanan yeniden atmaz, gelen iki zarı oynar. El, katlama küpündeki değerin 1 katı, gammonda 2 katı, backgammonda 3 katı sayı eder.
Backgammon ile tavla aynı oyun mu?
Tahta, 15 pul ve diziliş aynıdır. Kırmızı 24, 13, 8 ve 6’ya 2, 5, 3, 5 pul dizer, beyaz aynısını karşı taraftan yapar (tavla dizilişi). Pulların nasıl yürüdüğü, nasıl kırıldığı ve nasıl toplandığı da değişmez, hepsi tavla nasıl oynanır sayfasındakiyle aynıdır.
Backgammonu bildiğin tavladan ayıran üç şey var: açılış zarı, katlama küpü ve üçlü mars. Bu sayfa bu üçünü ve küple gelen Crawford, Jacoby ve beaver kurallarını anlatıyor. Türk tavlasıyla bütün farkları yan yana görmek istersen tavla ve backgammon farkı sayfasına bak.
Açılış zarı ve her elin başlangıcı
Her el açılış zarıyla başlar. İki oyuncu birer zar atar. Büyük atan, gelen iki sayıyı ilk hamlesi olarak oynar. Zarlar eşit gelirse ikisi yeniden atar.
Bundan iki sonuç çıkar. Birincisi, backgammonda ilk hamle hiç çift olmaz. Şeş beş (6-5) ile, se yek (3-1) ile başlayabilirsin, ama dü şeş (6-6) ile başlayamazsın. İkincisi, önceki eli kazanmak bir şey kazandırmaz. Maçın her eli yeni bir açılış zarıyla başlar, seri kazanan oyuncu ilk zarı kendinde tutamaz.
Hamle, kırma ve toplamada ne değişir?
Neredeyse hiçbir şey. İki zarı da oynayabiliyorsan oynarsın, sadece biri oynanıyorsa büyüğünü oynarsın, hiçbiri oynanmıyorsa sıra geçer. Açık pul kırılır, bara gider ve oyuncu başka hamle yapmadan önce onu rakibin evine sokar. Toplama, 15 pulun hepsi eve girince başlar.
Uluslararası kurallarda iki şey serbesttir, bazı Türk masalarında ise yasak: kendi evinde pul kırıp aynı turda yoluna devam etmek ve toplayabildiğin zarı ev içinde başka bir hamleye harcamak. Gerçek tahtada eğik düşen zar, yanlış oynanan hamle ya da erken atılan zar gibi masa anlaşmazlıklarının çözümü tavla kuralları sayfasında.
El nasıl sayılır?
Kazanan yine 15 pulunu önce toplayandır. Kaybedenin durumu elin kaç kat sayılacağını belirler, sonra bu sayı katlama küpündeki değerle çarpılır.
| Küp | Tek galibiyet | Gammon | Backgammon |
|---|---|---|---|
| Ortada (1) | 1 | 2 | 3 |
| 2 | 2 | 4 | 6 |
| 4 | 4 | 8 | 12 |
| 8 | 8 | 16 | 24 |
Tek galibiyette kaybeden en az bir pul toplamıştır. Gammonda hiç toplamamıştır. Backgammonda hiç toplamamıştır ve üstelik barda ya da kazananın evinde hâlâ pulu vardır.
5 sayılık bir maçta küp 4’teyken kazanılan tek galibiyet maçı neredeyse bitirir, gammon kesin bitirir. Küp kararı bu yüzden maç skorundan ayrı düşünülmez. Türk tavlasında aynı durum sadece mars yazılır, 2 sayı.
Katlama küpü nasıl işler?
Küpün yüzlerinde 2, 4, 8, 16, 32 ve 64 yazar. El 1 sayı değerinde başlar, küp ortadadır ve iki oyuncu da kullanabilir.
- Teklif. Kendi turunda, zar atmadan önce elin değerini ikiye katlamayı teklif edebilirsin.
- Kabul. Rakip eli iki kat değerinde oynamaya devam eder, küp ona geçer. Bir sonraki katlamayı (yeniden katlama) sadece o teklif edebilir.
- Ret. Rakip eli bırakır ve katlamadan önceki değerle kaybeder.
İlk katlamayı reddetmek 1 sayı, küp 2’deyken gelen yeniden katlamayı reddetmek 2 sayı kaybettirir. Küp 64’e kadar el değiştirebilir. Katlayan oyuncu küpü kaybeder: kabul edildikten sonra sırası gelse bile bir daha katlayamaz, küp artık rakibindir.
Ne zaman katlanır, ne zaman kabul edilir?
Kabul için basit bir hesap var. Reddedersen 1 kaybedersin. Kabul edip elleri p oranında kazanırsan, ikiye katlanmış değerle ortalama sonucun 2 × (2p − 1) olur. İkisi p yüzde 25 olunca eşitlenir. Yani dört elden yaklaşık birini kazanıyorsan kabul edebilirsin.
Bu sayı başlangıç noktasıdır, son söz değil. Gammon yeme ihtimalin yüksekse kabul etmek pahalılaşır, çünkü kaybettiğin ellerin bir kısmı 4 sayıdır. Öte yandan küpü alan sensin: oyun dönerse yeniden katlayabilirsin, bu da biraz daha az şansla kabul etmeyi mümkün kılar.
Katlayan taraf için üç durum var:
- Erken. Hafif öndesin ama rakip rahat kabul eder ve küpü alır. Küpü boşuna vermiş olursun.
- Tam zamanı. Önündeki bir iki atışta durum o kadar iyileşebilir ki rakip artık kabul edemeyecek. Katlamak için en iyi an bu sınırı geçmeden hemen öncesidir. Geç kalırsan rakip reddeder ve elin sana getirdiği tek şey 1 sayı olur.
- Fazla iyi. Gammon şansın çok yüksekse katlama. Rakip reddeder ve sadece 1 sayı alırsın, oysa oynasan 2 alacaktın.
Rakip katladığında tersini düşün: bu el sonuna kadar oynansa dört elden birini alır mıydım, kaybettiklerimin kaçı gammon olurdu? Pozisyonu tartarken pip sayımı ilk adımdır: yarışta 100 pip civarında yüzde 10 geride olan oyuncu genelde hâlâ kabul edebilir.
Crawford kuralı nedir?
Bir oyuncu maça 1 sayı kalınca, bir sonraki elde küp kullanılmaz. Bu ele Crawford eli denir ve maç başına bir kez oynanır.
Örnek. 5 sayılık maçta skor 4-2, sen öndesin. Sonraki el Crawford elidir. Küp olsaydı geride olan rakip ilk turda katlardı, çünkü kaybedecek bir şeyi kalmamıştır: 1 sayıyla da 2 sayıyla da maçı kaybeder. Crawford eli bu kolay dönüşü engeller.
Crawford’dan sonra. Crawford elini rakip kazanırsa skor 4-3 olur ve küp geri gelir. Artık geride olan oyuncu ilk fırsatta katlar. Önde olan bazen katlamayı rahatça reddedebilir: rakip maça çift sayıda sayı uzaktaysa, 1 sayı vermek rakibin maçı almak için kazanması gereken el sayısını değiştirmez. Önde olan, durumu kötüyse reddeder ve yeni bir elle devam eder. İngilizcede buna free drop denir.
Jacoby, beaver ve diğer küp kuralları
Kural kitaplarında maç dışında, her elin ayrı hesaplandığı oyuna “money play” denir. Aşağıdaki kuralların çoğu oradan gelir.
| Kural | Ne yapar | Nerede |
|---|---|---|
| Jacoby | Küp çevrilmediyse gammon ve backgammon tek galibiyet sayılır | Maç dışında |
| Beaver | Katlamayı kabul eden hemen bir daha katlar, el 4 katından oynanır, küp onda kalır | Maç dışında |
| Raccoon | Beaver’dan sonra ilk katlayan bir daha katlar, el 8 katından oynanır | Maç dışında, resmi değil |
| Otomatik katlama | Açılış zarları eşit gelince küp 2’ye çevrilir ve ortada kalır | Maç dışında, resmi değil, genelde bir kez |
| Holland | Crawford elinden sonra iki taraf ikişer zar atana kadar kimse katlayamaz | Maçta, eskiden kullanılırdı, artık nadir |
Jacoby kuralı, önde olan oyuncuyu gammon için oynamak yerine katlamaya iter ve elleri kısaltır. Beaver ise erken katlamayı cezalandırır: rakip “bu katlama zayıf” diye düşünüyorsa küpü 4’e çıkarıp kendinde tutar. Beaver hakkı olan masada küpü göndermeden önce bir kez daha düşün.
Küplü oyunda pes etmek
Backgammon programlarında pes etmek bir tekliftir: oyuncu eli tek galibiyet, gammon ya da backgammon olarak bırakmayı önerir, rakip kabul eder ya da oynamaya devam eder. Kaybedeceği belli olan ama gammondan kurtulduğunu düşünen oyuncu “tek galibiyet veriyorum” der.
tavla.gg’de Pes et durumu kendisi hesaplar ve eli hemen bitirir. En az bir pul topladıysan tek galibiyet, hiç toplamadıysan gammon, üçlü mars açıkken barda ya da rakibin evinde pulun varsa backgammon verirsin. Sonuç küpteki değerle çarpılır. Rakip katladığında pes etmek reddetmekten pahalıdır, çünkü ret her zaman katlamadan önceki tek galibiyet değerini verir.
Okuduğunu tahtada dene
Kayıt yok. Bilgisayara karşı ya da arkadaşınla hemen oyna.
Sık sorulan sorular
Açılış zarında iki oyuncu aynı sayıyı atarsa ne olur?
Sayılar farklı gelene kadar yeniden atarlar. Bazı masalar bu durumda küpü 2’ye de çevirir, buna otomatik katlama denir. Resmi kural değildir ve maçta kullanılmaz.
İlk katlamayı kim yapabilir?
Küp ortadayken iki oyuncu da, kendi turunda zar atmadan önce. Sonra sadece küpün sahibi katlayabilir, o da son katlamayı kabul eden oyuncudur.
Zarı attıktan sonra katlayabilir miyim?
Hayır. Katlama zar atılmadan önce teklif edilir. Zarı attıysan o turda küpe dokunamazsın, katlamak için bir sonraki turunu beklersin.
Katlamayı reddedersem kaç sayı kaybederim?
Elin katlamadan önceki değerini. İlk katlamayı reddedersen 1 sayı, küp 2’deyken gelen yeniden katlamayı reddedersen 2 sayı kaybedersin. Gammon riski ne olursa olsun reddeden tek galibiyet kadar verir.
Katlamayı kabul etmek için en az ne kadar şansım olmalı?
Kaba kural yüzde 25: dört elden birini kazanabiliyorsan kabul etmek reddetmekten pahalı değildir. Gammon yeme ihtimalin yüksekse bu sınır yükselir, küpün sende kalıp ileride yeniden katlayabilecek olman ise biraz düşürür. Maçta skor da hesaba girer.
Beaver yapınca küp kimde kalır?
Beaver yapanda. Katlamayı kabul eden oyuncu hemen bir daha katlar, el 4 kat değerinde oynanır ve küp 4’te beaver yapanın tarafında durur. Beaver sadece maç dışı oyunda kullanılır.
Küp hiç çevrilmediyse gammon sayılır mı?
Maçta evet, 2 sayıdır. Maç dışında kullanılan Jacoby kuralında küp çevrilmediyse gammon ve backgammon tek galibiyet sayılır.
Gammon ile backgammon arasındaki fark nedir?
İkisinde de kaybeden hiç pul toplamamıştır. Backgammonda buna ek olarak barda ya da kazananın evinde pulu vardır. Gammon küpteki değerin iki katı, backgammon üç katı sayılır.
Crawford elinden sonra ne olur?
Küp geri gelir. Crawford eli, bir oyuncu maça 1 sayı kalınca oynanan ilk eldir. Sonraki ellerde küp normaldir ve geride olan genelde ilk fırsatta katlar.
Crawford elinde geride olan oyuncu katlayabilir mi?
Hayır. Crawford elinde küp iki taraf için de kapalıdır. Geride olan oyuncu bu eli tek galibiyetle ya da gammonla kazanabilir, ama değerini küple artıramaz.
Backgammonda maç kaç sayıya oynanır?
Tek sayılı uzunluklar yaygındır: kulüp ve çevrimiçi maçlarda 5, 7 ya da 11 sayı, büyük turnuvaların son turlarında daha uzun maçlar. Maç dışı oyunda sayı tutulmaz, her el ayrı hesaplanır. tavla.gg’de 1, 3, 5, 7 ya da 11 sayı seçebilirsin, varsayılan 5.
Katlamayı reddetmekle pes etmek arasında fark var mı?
Var. Reddedersen eli katlamadan önceki değerle, yani tek galibiyet olarak verirsin. Pes edersen durumun değerini verirsin: hiç pul toplamadıysan gammon, üstüne barda ya da rakibin evinde pulun varsa backgammon, hepsi küpteki değerle çarpılarak.