Tavla terimleri sözlüğü

· 9 dk okuma · tavla.gg ekibi

Kısaca

Bu sözlük tavla oyuncularının kullandığı sözleri sade Türkçeyle anlatıyor, her birinin yanına İngilizcesini de yazıyor. Önce öğrenilecek sözler şunlar: pul (checker), hane (point), kapı (made point), açık (blot), bar, ev (home board), toplamak (bear off) ve mars (gammon).

Masada en çok duyacağın sözler

Bu sözlük tavla masasında geçen sözleri sade Türkçeyle anlatır, Türkçe sütunu boş satırlar ise Türk oyuncuların yerleşik bir adla değil tarifle anlattığı kavramlardır. İlk tablo masada en çok duyacağın sözler.

SözİngilizceNe demek
açık vermek, açık bırakmakLeave a blotBir pulu tek başına, kırılabileceği yerde bırakmak. “Açık verdin” denir
kırık yemekGet hitPulun kırılıp bara gitmesi
kırığını girmekEnterBardaki pulu rakibin evine sokmak. Kırığını girmeden başka pul oynayamazsın
geleDanceBardaki pulun iki zarla da girememesi, çünkü iki hane de kapalı
yanmak, zar yandıForfeit a dieOynanamayan zar boşa gider. İki zar da yanarsa sıra geçer
kapı almakMake a pointBir haneye iki ya da daha çok pul koyup orayı rakibe kapatmak
kapı bozmak, kapı açmakBreak a pointKapıdaki iki pulun birini oynayıp haneyi yeniden açık bırakmak
evi kapatmakClose the boardEvinin altı hanesinin hepsinde kapı almak. Rakibin bardaki pulu giremez
mars olmak, mars yemekGet gammonedHiç pul toplamadan eli kaybetmek
mars etmekGammonRakibe hiç pul toplatmadan eli bitirmek
elGameİlk zardan son pula kadar tek bir oyun. Maç ellerden oluşur
sayıPointBir elin maça yazdırdığı değer: normal el 1, mars 2
pes etmekResignEli bitmeden bırakmak. tavla.gg’de Pes et durumun değerini yazar: hiç pul toplamadıysan mars

Tahta ve pullar

TürkçeİngilizceAnlamı
barBarTahtanın ortasındaki şerit, kırılan pullar burada bekler
bar kapısıBar pointSenin 7’n, dış sahanda barın yanındaki hane
çiftDoublesİki zarın aynı geldiği atış, dört kez oynanır
dış sahaOuter boardSenin 7 ile 12 arasındaki hanelerin ya da rakibin 13 ile 18 arası
evHome boardSenin 1 ile 6 arası hanelerin. Toplamadan önce bütün pullar burada olmalı. İngilizcede inner board da denir
hanePoint24 üçgenden biri
pipPipBir hanelik hareket. 6 gelen zar 6 pip götürür
pulChecker15 oyun parçandan biri. Bazı yerlerde taş da denir. İngilizcede man ya da stone da denir
tavlaBoardBütün oyun yüzeyi. İngilizcede dört bölümünden biri için de board denir
zarDice, dieHer tur attığın iki zar. Her biri ayrı bir hamle olarak oynanır
Ace pointSenin 1’in, evinin en dibindeki hane
Back checkersSenin 24’ünde başlayan iki pulun
Golden pointRakibin 5’i, yani senin 20’n. Rakibin evinde tutabileceğin en değerli kapı
MidpointSenin 13’ün, başlangıçta 5 pulun durduğu hane

Hamle ve zar

Zarların tek tek adları ayrı bir sayfada: tavla zar isimleri.

TürkçeİngilizceAnlamı
açılış zarıOpening rollKimin başlayacağını belirleyen atış
kapıBlocked point, closed pointİki veya daha fazla rakip pulun durduğu hane. Üstüne inemezsin
kırık zarCocked diceGerçek tahtada düz düşmeyen zar, örneğin bir pulun kenarına yaslanan. İki zar da yeniden atılır
toplamakBear offBütün pullar evdeyken tahtadan pul çıkarmak
yığınStackBir haneye yığılmış çok sayıda pul, genellikle dört ve üstü
Bear inToplamadan önce kalan pulları eve getirmek
BuilderSonraki turda yeni bir kapı almak için birkaç pip geriye konan fazla pul
CrossoverBir pulun tahtanın bir çeyreğinden öbürüne geçmesi. Yarışta kaç geçiş kaldığı sayılır
Forced moveTek yasal oynanış olduğu için yapmak zorunda olduğun hamle
Lover’s leapAçılışta şeş beş (6-5) ile 24’ten 18’e, oradan 13’e oynanış
Open pointİnebileceğin hane: boş, senin pullarının olduğu ya da tek rakip pulu olan
RunnerArkadaki pullardan biri, eve en uzak yolu olan pul
SpareKapıyı tutan iki pulun dışındaki fazla pul, yedek pul

Kırma ve yol kesme

TürkçeİngilizceAnlamı
açık, açık pulBlotBir hanede tek başına duran, kırılabilen pul
altı kapıPrimeArt arda kapılar. Tam altı tane olunca arkasındaki pul geçemez
kapalı evClosed boardBir evin altı hanesinin de tutulması
kapıAnchorRakibin evinde kapı: orada iki veya daha fazla pulunla tuttuğun hane
kırık, kırık pulHit checkerBara gönderilmiş pul
kırmakHitAçık pulun üstüne inip onu bara göndermek
vur-kaçHit-and-runBir zarla kırıp aynı pulu öbür zarla yoluna devam ettirmek. İngilizcede pick and pass da denir
Advanced anchorRakibin 4’ünde ya da 5’inde, yani senin 21’inde ya da 20’nde tuttuğun kapı
BlitzRakibin evindeki pullarına art arda saldırıp evini kapatmaya çalışmak
CloseoutKapalı evde rakibin bir pulunun barda olması
Direct shotRakip pulundan 6 pip ya da daha yakın açık pul, tek zar kırabilir
Hit looseKendi evinde kırıp kıran pulu orada tek bırakmak
Indirect shot7 pip ya da daha uzaktaki açık pul, kırmak için iki zarın toplamı gerekir
Point onRakibin açık pulunun üstüne iki pulla inip hem kırmak hem kapı almak
ShotAçık pulu kırma şansı
SlotSonraki turda kapı almak istediğin haneye riski göze alıp tek pul koymak
SplitArkadaki iki pulunu ayrı hanelere oynamak
SqueezeRakibin her yasal hamlesinin kendi dizilişini bozduğu durum

Rakibin evinde tuttuğun kapı seni evin kapanmasına karşı korur, altı kapı ise rakibin pullarını dışarı çıkarmaz. Şu iki çizimi karşılaştır:

Rakibin evinde kapı: kırmızının arkadaki iki pulu 20’de, beyazın 5’inde. Beyaz oraya inemez, kırmızının da kırılırsa gireceği güvenli bir yeri var.
Tam altı kapı: kırmızı 8, 7, 6, 5, 4 ve 3’ü tutuyor. Beyazın 1 ve 2’deki pulları bu altı kapıyı atlayamaz.

Oyun planları ve yarış

TürkçeİngilizceAnlamı
pip sayısıPip countPullarının toplamak için daha gitmesi gereken toplam yol. Bkz. pip sayımı
Back gameGeride iken rakibin evinde iki kapı tutup geç gelecek bir atışı beklemek
ContactKırma ya da yol kesmenin hâlâ mümkün olduğu durum
Dead checkerEvinin derinliğine gömülmüş, artık kapı almaya da yol kesmeye de yaramayan pul
DiversifyPulları dağıtıp sonraki turda daha çok atışın iyi oynanmasını sağlamak
GinKaybedemeyeceğin bir diziliş
Holding gameYarışta geride iken ileri kapıyı ya da orta kapını tutup atış beklemek
Priming gamePulları art arda kapıların arkasında tutmaya dayanan plan
RacePullar birbirini geçtikten sonraki aşama, artık yalnızca hız önemlidir
Running gameArkadaki pulları eve getirip yarışı kazanma planı
StrippedYalnızca iki pulu olan, fazla pulu kalmamış hane
WastageToplamada zarın haneden büyük gelmesiyle boşa giden pip, örneğin 1’den 6 ile çıkmak

Galibiyet ve sayı

TürkçeİngilizceAnlamı
katmerli marsBackgammon (win)Kaybedenin hiç pulu çıkmamış ve bir pulu barda ya da kazananın evinde. Kulüplerde ve bazı Türk masalarında bu sonuca katmerli mars denir ve 3 sayı yazılır. Klasik tavlada mars sayılır, 2 sayı
maçMatchBir oyuncu anlaşılan sayıya ulaşana kadar oynanan eller. Tavlada genellikle 5 sayı
marsGammonKazanan, kaybeden hiç pul toplamadan bitirir. 2 sayı
Money playEllerin maç olarak değil tek tek sayılması. Terim kitaplardan geliyor, tavla.gg’de para yok
Single winNormal galibiyet: kaybedenin en az bir pulu çıkmıştır. 1 sayı

Marsın bütün durumları mars nedir sayfasında.

Katlama küpü

Klasik Türk tavlasında küp yoktur. Bu sözler uluslararası backgammonda kullanılır, kuralları backgammon sayfasında.

TürkçeİngilizceAnlamı
beaverBeaverKatlanan oyuncu kabul edip hemen bir daha katlar. El 4 katından oynanır, küp onda kalır
Crawford kuralıCrawford gameBir oyuncu maçı kazanmaya ilk kez 1 sayı kalınca oynanan, katlama olmayan tek el
Jacoby kuralıJacoby ruleKüp hiç çevrilmediyse mars ya da backgammon normal galibiyet sayılır. Genellikle yalnızca money play’de kullanılır
katlama küpüDoubling cubeElin değerini tutan, 2, 4, 8, 16, 32 ve 64 yazan zar
katlamakDoubleZar atmadan önce elin iki kat değerle oynanmasını teklif etmek
Cube ownershipKatlamayı kabul ettikten sonra bir sonraki katlamayı yalnızca senin yapabilmen
DropKatlamayı reddedip eli o anki değerle kaybetmek. Pass de denir
Post-CrawfordCrawford elinden sonraki eller, küp geri gelir
RedoubleKüp sahibinin yaptığı yeni katlama
TakeKatlamayı kabul edip yüksek değerle devam etmek

Çeşitler ve başka adlar

Tavla tahtasında kırmalı tavladan başka oyunlar da oynanır. Hepsinin karşılaştırması tavla çeşitleri sayfasında.

Türkçeİngilizce ya da başka adAnlamı
erkek tavlasıKırmalı, kapılı normal tavla. Kız tavlası gibi şans oyunlarından ayırmak için kullanılan ad
GülbaharGul baraKırma olmayan, çiftlerin merdiven gibi art arda oynandığı çeşit. Bkz. Gülbahar
kız tavlasıPulların kulelerden indirilip toplandığı, kırma ve kapı olmayan şans oyunu. Bkz. kız tavlası
Hapis, hapis tavlaPlakotoTek pulun kırılmak yerine üstüne inilerek hapsedildiği çeşit. Arap ülkelerinde Mahbusa, Yunanistan’da plakoto diye oynanır. Bkz. Hapis
tavlaBackgammonOyunun kendisi. Tavla Türkçe adıdır, klasik Türk kurallarında birkaç fark vardır
uzun tavlaFevga, long nardyKırma olmayan, 15 pulun bir köşeden başladığı oyunların Türkçe adı. Yunan fevgası ve Rus uzun nardı bu ailedendir. Bkz. uzun tavla
TavliBackgammonun Yunanca adı, birlikte oynanan üç oyunluk set için de kullanılır

Okuduğunu tahtada dene

Kayıt yok. Bilgisayara karşı ya da arkadaşınla hemen oyna.

Hemen oyna

Sık sorulan sorular

Hane ile pip arasındaki fark ne?

Hane tahtadaki 24 üçgenden biridir. Pip bir mesafe birimidir: bir hanelik hareket. 4 gösteren zar seni 4 pip götürür. Pip sayın, pullarının toplamak için daha gitmesi gereken toplam yoldur.

Açık ile kırık arasındaki fark ne?

Açık, bir hanede tek başına duran ve kırılabilecek puldur. Kırık ise kırılıp bara gitmiş puldur. Açık bırakılan pul kırılınca kırık olur, sahibi de onu rakibin evine girmeden başka pul oynayamaz.

Kapı ile anchor arasındaki fark ne?

Kapı, iki veya daha fazla pulunun durduğu her hanedir. İngilizcedeki anchor ise rakibin evinde tuttuğun kapıdır, genellikle arkadaki pullarınla. Türkçede ikisine de kapı denir. Her anchor kapıdır, ama her kapı anchor değildir.

Kırık kelimesi pul ve zar için aynı şeyi mi anlatır?

Hayır. Kırık pul kırılmış ve bara gitmiştir. Kırık zar düz düşmemiş zardır, örneğin bir pulun kenarına yaslanmıştır, iki zar da yeniden atılır. İkisinde de söz aynı kökten gelir, kırılmak.

Tavlada “yandı” ne demek?

Oynanamayan zar boşa gider, buna zar yandı denir. Bir atışın tek zarı yanabilir, ikisi birden de yanabilir; ikisi de yanarsa sıra rakibe geçer. Bardaki pul giremediğinde de, toplamada ya da çeşitlerde kapalı bir yol yüzünden zar oynanamadığında da aynı söz kullanılır.

Gele ne demek?

Bardaki pulun gelen iki sayıyla da girememesi. Rakibin evinde zarların gösterdiği iki hane de kapalıdır, atış yanar ve sıra geçer. Rakip evini tamamen kapattıysa her atış gele olur.

Mars olmak ile mars etmek arasındaki fark ne?

Mars olan ya da mars yiyen kaybedendir: hiç pul toplamadan eli vermiştir. Mars eden kazanandır: rakibine pul toplatmadan bitirmiştir. Klasik tavlada ikisi de aynı eli anlatır ve 2 sayı yazılır.

Art arda kapılar her zaman altı hane mi?

Hayır. Art arda dizilen her kapı bir engeldir, oyuncular yan yana dört ya da beş kapıdan da söz eder. Yalnızca tam altı hanelik olanı atlanamaz. Türk oyuncular buna altı kapı der.

Kapalı ev ile altı kapı arasındaki fark ne?

Kapalı ev, kendi evinin altı hanesini de tutmaktır. Rakibin pulu barda ise giremez. Altı kapı ise tahtanın herhangi bir yerindeki art arda altı kapıdır ve arkasında kalan pulları durdurur.

Bar ile bar kapısı arasındaki fark ne?

Bar, tahtanın ortasındaki şerittir, kırılan pullar orada bekler. Bar kapısı ise senin 7’ndir, dış sahanda barın hemen yanındaki hane. Üstünde her hane gibi pul durabilir.

tavla.gg’de para yokken money play ne demek?

Eller maç olarak değil tek tek sayıldığında kullanılan bir terimdir. Backgammon kitaplarında çok geçer, Jacoby kuralıyla da karşına çıkar. tavla.gg’de hiçbir şey parayla ilgili değildir, her oyun eğlencesine oynanan bir maçtır.