Tavla terimleri sözlüğü
Kısaca
Bu sözlük tavla oyuncularının kullandığı sözleri sade Türkçeyle anlatıyor, her birinin yanına İngilizcesini de yazıyor. Önce öğrenilecek sözler şunlar: pul (checker), hane (point), kapı (made point), açık (blot), bar, ev (home board), toplamak (bear off) ve mars (gammon).
Masada en çok duyacağın sözler
Bu sözlük tavla masasında geçen sözleri sade Türkçeyle anlatır, Türkçe sütunu boş satırlar ise Türk oyuncuların yerleşik bir adla değil tarifle anlattığı kavramlardır. İlk tablo masada en çok duyacağın sözler.
| Söz | İngilizce | Ne demek |
|---|---|---|
| açık vermek, açık bırakmak | Leave a blot | Bir pulu tek başına, kırılabileceği yerde bırakmak. “Açık verdin” denir |
| kırık yemek | Get hit | Pulun kırılıp bara gitmesi |
| kırığını girmek | Enter | Bardaki pulu rakibin evine sokmak. Kırığını girmeden başka pul oynayamazsın |
| gele | Dance | Bardaki pulun iki zarla da girememesi, çünkü iki hane de kapalı |
| yanmak, zar yandı | Forfeit a die | Oynanamayan zar boşa gider. İki zar da yanarsa sıra geçer |
| kapı almak | Make a point | Bir haneye iki ya da daha çok pul koyup orayı rakibe kapatmak |
| kapı bozmak, kapı açmak | Break a point | Kapıdaki iki pulun birini oynayıp haneyi yeniden açık bırakmak |
| evi kapatmak | Close the board | Evinin altı hanesinin hepsinde kapı almak. Rakibin bardaki pulu giremez |
| mars olmak, mars yemek | Get gammoned | Hiç pul toplamadan eli kaybetmek |
| mars etmek | Gammon | Rakibe hiç pul toplatmadan eli bitirmek |
| el | Game | İlk zardan son pula kadar tek bir oyun. Maç ellerden oluşur |
| sayı | Point | Bir elin maça yazdırdığı değer: normal el 1, mars 2 |
| pes etmek | Resign | Eli bitmeden bırakmak. tavla.gg’de Pes et durumun değerini yazar: hiç pul toplamadıysan mars |
Tahta ve pullar
| Türkçe | İngilizce | Anlamı |
|---|---|---|
| bar | Bar | Tahtanın ortasındaki şerit, kırılan pullar burada bekler |
| bar kapısı | Bar point | Senin 7’n, dış sahanda barın yanındaki hane |
| çift | Doubles | İki zarın aynı geldiği atış, dört kez oynanır |
| dış saha | Outer board | Senin 7 ile 12 arasındaki hanelerin ya da rakibin 13 ile 18 arası |
| ev | Home board | Senin 1 ile 6 arası hanelerin. Toplamadan önce bütün pullar burada olmalı. İngilizcede inner board da denir |
| hane | Point | 24 üçgenden biri |
| pip | Pip | Bir hanelik hareket. 6 gelen zar 6 pip götürür |
| pul | Checker | 15 oyun parçandan biri. Bazı yerlerde taş da denir. İngilizcede man ya da stone da denir |
| tavla | Board | Bütün oyun yüzeyi. İngilizcede dört bölümünden biri için de board denir |
| zar | Dice, die | Her tur attığın iki zar. Her biri ayrı bir hamle olarak oynanır |
| Ace point | Senin 1’in, evinin en dibindeki hane | |
| Back checkers | Senin 24’ünde başlayan iki pulun | |
| Golden point | Rakibin 5’i, yani senin 20’n. Rakibin evinde tutabileceğin en değerli kapı | |
| Midpoint | Senin 13’ün, başlangıçta 5 pulun durduğu hane |
Hamle ve zar
Zarların tek tek adları ayrı bir sayfada: tavla zar isimleri.
| Türkçe | İngilizce | Anlamı |
|---|---|---|
| açılış zarı | Opening roll | Kimin başlayacağını belirleyen atış |
| kapı | Blocked point, closed point | İki veya daha fazla rakip pulun durduğu hane. Üstüne inemezsin |
| kırık zar | Cocked dice | Gerçek tahtada düz düşmeyen zar, örneğin bir pulun kenarına yaslanan. İki zar da yeniden atılır |
| toplamak | Bear off | Bütün pullar evdeyken tahtadan pul çıkarmak |
| yığın | Stack | Bir haneye yığılmış çok sayıda pul, genellikle dört ve üstü |
| Bear in | Toplamadan önce kalan pulları eve getirmek | |
| Builder | Sonraki turda yeni bir kapı almak için birkaç pip geriye konan fazla pul | |
| Crossover | Bir pulun tahtanın bir çeyreğinden öbürüne geçmesi. Yarışta kaç geçiş kaldığı sayılır | |
| Forced move | Tek yasal oynanış olduğu için yapmak zorunda olduğun hamle | |
| Lover’s leap | Açılışta şeş beş (6-5) ile 24’ten 18’e, oradan 13’e oynanış | |
| Open point | İnebileceğin hane: boş, senin pullarının olduğu ya da tek rakip pulu olan | |
| Runner | Arkadaki pullardan biri, eve en uzak yolu olan pul | |
| Spare | Kapıyı tutan iki pulun dışındaki fazla pul, yedek pul |
Kırma ve yol kesme
| Türkçe | İngilizce | Anlamı |
|---|---|---|
| açık, açık pul | Blot | Bir hanede tek başına duran, kırılabilen pul |
| altı kapı | Prime | Art arda kapılar. Tam altı tane olunca arkasındaki pul geçemez |
| kapalı ev | Closed board | Bir evin altı hanesinin de tutulması |
| kapı | Anchor | Rakibin evinde kapı: orada iki veya daha fazla pulunla tuttuğun hane |
| kırık, kırık pul | Hit checker | Bara gönderilmiş pul |
| kırmak | Hit | Açık pulun üstüne inip onu bara göndermek |
| vur-kaç | Hit-and-run | Bir zarla kırıp aynı pulu öbür zarla yoluna devam ettirmek. İngilizcede pick and pass da denir |
| Advanced anchor | Rakibin 4’ünde ya da 5’inde, yani senin 21’inde ya da 20’nde tuttuğun kapı | |
| Blitz | Rakibin evindeki pullarına art arda saldırıp evini kapatmaya çalışmak | |
| Closeout | Kapalı evde rakibin bir pulunun barda olması | |
| Direct shot | Rakip pulundan 6 pip ya da daha yakın açık pul, tek zar kırabilir | |
| Hit loose | Kendi evinde kırıp kıran pulu orada tek bırakmak | |
| Indirect shot | 7 pip ya da daha uzaktaki açık pul, kırmak için iki zarın toplamı gerekir | |
| Point on | Rakibin açık pulunun üstüne iki pulla inip hem kırmak hem kapı almak | |
| Shot | Açık pulu kırma şansı | |
| Slot | Sonraki turda kapı almak istediğin haneye riski göze alıp tek pul koymak | |
| Split | Arkadaki iki pulunu ayrı hanelere oynamak | |
| Squeeze | Rakibin her yasal hamlesinin kendi dizilişini bozduğu durum |
Rakibin evinde tuttuğun kapı seni evin kapanmasına karşı korur, altı kapı ise rakibin pullarını dışarı çıkarmaz. Şu iki çizimi karşılaştır:
Oyun planları ve yarış
| Türkçe | İngilizce | Anlamı |
|---|---|---|
| pip sayısı | Pip count | Pullarının toplamak için daha gitmesi gereken toplam yol. Bkz. pip sayımı |
| Back game | Geride iken rakibin evinde iki kapı tutup geç gelecek bir atışı beklemek | |
| Contact | Kırma ya da yol kesmenin hâlâ mümkün olduğu durum | |
| Dead checker | Evinin derinliğine gömülmüş, artık kapı almaya da yol kesmeye de yaramayan pul | |
| Diversify | Pulları dağıtıp sonraki turda daha çok atışın iyi oynanmasını sağlamak | |
| Gin | Kaybedemeyeceğin bir diziliş | |
| Holding game | Yarışta geride iken ileri kapıyı ya da orta kapını tutup atış beklemek | |
| Priming game | Pulları art arda kapıların arkasında tutmaya dayanan plan | |
| Race | Pullar birbirini geçtikten sonraki aşama, artık yalnızca hız önemlidir | |
| Running game | Arkadaki pulları eve getirip yarışı kazanma planı | |
| Stripped | Yalnızca iki pulu olan, fazla pulu kalmamış hane | |
| Wastage | Toplamada zarın haneden büyük gelmesiyle boşa giden pip, örneğin 1’den 6 ile çıkmak |
Galibiyet ve sayı
| Türkçe | İngilizce | Anlamı |
|---|---|---|
| katmerli mars | Backgammon (win) | Kaybedenin hiç pulu çıkmamış ve bir pulu barda ya da kazananın evinde. Kulüplerde ve bazı Türk masalarında bu sonuca katmerli mars denir ve 3 sayı yazılır. Klasik tavlada mars sayılır, 2 sayı |
| maç | Match | Bir oyuncu anlaşılan sayıya ulaşana kadar oynanan eller. Tavlada genellikle 5 sayı |
| mars | Gammon | Kazanan, kaybeden hiç pul toplamadan bitirir. 2 sayı |
| Money play | Ellerin maç olarak değil tek tek sayılması. Terim kitaplardan geliyor, tavla.gg’de para yok | |
| Single win | Normal galibiyet: kaybedenin en az bir pulu çıkmıştır. 1 sayı |
Marsın bütün durumları mars nedir sayfasında.
Katlama küpü
Klasik Türk tavlasında küp yoktur. Bu sözler uluslararası backgammonda kullanılır, kuralları backgammon sayfasında.
| Türkçe | İngilizce | Anlamı |
|---|---|---|
| beaver | Beaver | Katlanan oyuncu kabul edip hemen bir daha katlar. El 4 katından oynanır, küp onda kalır |
| Crawford kuralı | Crawford game | Bir oyuncu maçı kazanmaya ilk kez 1 sayı kalınca oynanan, katlama olmayan tek el |
| Jacoby kuralı | Jacoby rule | Küp hiç çevrilmediyse mars ya da backgammon normal galibiyet sayılır. Genellikle yalnızca money play’de kullanılır |
| katlama küpü | Doubling cube | Elin değerini tutan, 2, 4, 8, 16, 32 ve 64 yazan zar |
| katlamak | Double | Zar atmadan önce elin iki kat değerle oynanmasını teklif etmek |
| Cube ownership | Katlamayı kabul ettikten sonra bir sonraki katlamayı yalnızca senin yapabilmen | |
| Drop | Katlamayı reddedip eli o anki değerle kaybetmek. Pass de denir | |
| Post-Crawford | Crawford elinden sonraki eller, küp geri gelir | |
| Redouble | Küp sahibinin yaptığı yeni katlama | |
| Take | Katlamayı kabul edip yüksek değerle devam etmek |
Çeşitler ve başka adlar
Tavla tahtasında kırmalı tavladan başka oyunlar da oynanır. Hepsinin karşılaştırması tavla çeşitleri sayfasında.
| Türkçe | İngilizce ya da başka ad | Anlamı |
|---|---|---|
| erkek tavlası | Kırmalı, kapılı normal tavla. Kız tavlası gibi şans oyunlarından ayırmak için kullanılan ad | |
| Gülbahar | Gul bara | Kırma olmayan, çiftlerin merdiven gibi art arda oynandığı çeşit. Bkz. Gülbahar |
| kız tavlası | Pulların kulelerden indirilip toplandığı, kırma ve kapı olmayan şans oyunu. Bkz. kız tavlası | |
| Hapis, hapis tavla | Plakoto | Tek pulun kırılmak yerine üstüne inilerek hapsedildiği çeşit. Arap ülkelerinde Mahbusa, Yunanistan’da plakoto diye oynanır. Bkz. Hapis |
| tavla | Backgammon | Oyunun kendisi. Tavla Türkçe adıdır, klasik Türk kurallarında birkaç fark vardır |
| uzun tavla | Fevga, long nardy | Kırma olmayan, 15 pulun bir köşeden başladığı oyunların Türkçe adı. Yunan fevgası ve Rus uzun nardı bu ailedendir. Bkz. uzun tavla |
| Tavli | Backgammonun Yunanca adı, birlikte oynanan üç oyunluk set için de kullanılır |
Okuduğunu tahtada dene
Kayıt yok. Bilgisayara karşı ya da arkadaşınla hemen oyna.
Sık sorulan sorular
Hane ile pip arasındaki fark ne?
Hane tahtadaki 24 üçgenden biridir. Pip bir mesafe birimidir: bir hanelik hareket. 4 gösteren zar seni 4 pip götürür. Pip sayın, pullarının toplamak için daha gitmesi gereken toplam yoldur.
Açık ile kırık arasındaki fark ne?
Açık, bir hanede tek başına duran ve kırılabilecek puldur. Kırık ise kırılıp bara gitmiş puldur. Açık bırakılan pul kırılınca kırık olur, sahibi de onu rakibin evine girmeden başka pul oynayamaz.
Kapı ile anchor arasındaki fark ne?
Kapı, iki veya daha fazla pulunun durduğu her hanedir. İngilizcedeki anchor ise rakibin evinde tuttuğun kapıdır, genellikle arkadaki pullarınla. Türkçede ikisine de kapı denir. Her anchor kapıdır, ama her kapı anchor değildir.
Kırık kelimesi pul ve zar için aynı şeyi mi anlatır?
Hayır. Kırık pul kırılmış ve bara gitmiştir. Kırık zar düz düşmemiş zardır, örneğin bir pulun kenarına yaslanmıştır, iki zar da yeniden atılır. İkisinde de söz aynı kökten gelir, kırılmak.
Tavlada “yandı” ne demek?
Oynanamayan zar boşa gider, buna zar yandı denir. Bir atışın tek zarı yanabilir, ikisi birden de yanabilir; ikisi de yanarsa sıra rakibe geçer. Bardaki pul giremediğinde de, toplamada ya da çeşitlerde kapalı bir yol yüzünden zar oynanamadığında da aynı söz kullanılır.
Gele ne demek?
Bardaki pulun gelen iki sayıyla da girememesi. Rakibin evinde zarların gösterdiği iki hane de kapalıdır, atış yanar ve sıra geçer. Rakip evini tamamen kapattıysa her atış gele olur.
Mars olmak ile mars etmek arasındaki fark ne?
Mars olan ya da mars yiyen kaybedendir: hiç pul toplamadan eli vermiştir. Mars eden kazanandır: rakibine pul toplatmadan bitirmiştir. Klasik tavlada ikisi de aynı eli anlatır ve 2 sayı yazılır.
Art arda kapılar her zaman altı hane mi?
Hayır. Art arda dizilen her kapı bir engeldir, oyuncular yan yana dört ya da beş kapıdan da söz eder. Yalnızca tam altı hanelik olanı atlanamaz. Türk oyuncular buna altı kapı der.
Kapalı ev ile altı kapı arasındaki fark ne?
Kapalı ev, kendi evinin altı hanesini de tutmaktır. Rakibin pulu barda ise giremez. Altı kapı ise tahtanın herhangi bir yerindeki art arda altı kapıdır ve arkasında kalan pulları durdurur.
Bar ile bar kapısı arasındaki fark ne?
Bar, tahtanın ortasındaki şerittir, kırılan pullar orada bekler. Bar kapısı ise senin 7’ndir, dış sahanda barın hemen yanındaki hane. Üstünde her hane gibi pul durabilir.
tavla.gg’de para yokken money play ne demek?
Eller maç olarak değil tek tek sayıldığında kullanılan bir terimdir. Backgammon kitaplarında çok geçer, Jacoby kuralıyla da karşına çıkar. tavla.gg’de hiçbir şey parayla ilgili değildir, her oyun eğlencesine oynanan bir maçtır.