Hapis tavla nasıl oynanır?
Kısaca
Hapis, pul kırmanın olmadığı bir tavla oyunu. Arap ülkelerinde Mahbusa, Yunanistan’da Plakoto, Bulgaristan’da Tapa diye bilinir. Rakibin tek pulunun üstüne konarsan o pul sen kalkana kadar altında hapsolur. Herkes 15 pulla tek haneden başlar, iki taraf karşılıklı ilerler. tavla.gg’de Oyna sayfasındaki Hapis düğmesiyle açılır.
Hapis nasıl dizilir?
İki oyuncu da 15 pulunu tek yığın halinde dizer. Kırmızı kendi 24. hanesinde, beyaz kırmızının 1. hanesinde, yani kendi 24. hanesinde başlar. Herkesin yığını öbürünün 1. hanesinde durur, başlangıcın rakibin evinin içindedir.
İki taraf klasik tavladaki gibi karşılıklı ilerler. Kırmızı 24’ten 1’e gider, evi 6 ile 1 arasıdır. Beyaz 1’den 24’e gider, evi 19 ile 24 arasıdır. Her pul rakibin bütün pullarının içinden geçmek zorundadır. Yol da uzundur: oyuncu başına 360 pip, klasik tavlanın iki katından fazla.
Tapa oynayanlar çoğu zaman başlangıca iki pul koyar, kalanı oyun ilerledikçe ekler. Oyun değişmez.
tavla.gg’de Hapis nasıl oynanır?
Hapis de sitedeki çeşitlerden biri. Oyna sayfasındaki kurulumda Oyun modu adımından Hapis’i seç. Masa ayarları, yanlarında “?” açıklamalarıyla bir sonraki adımda, Kurallar’da çıkar. İster bilgisayara karşı oyna, ister aynı cihazda biriyle, ister linkle açtığın bir arkadaş masasında. Her ayarın oyunu nasıl değiştirdiği aşağıda, “Masalar nerede ayrılır?” başlığında.
Hapis kuralları
- Başlama. Kimin başlayacağını birer zar atarak bulursunuz. Yüksek atan iki zarı alır ve ilk hamlesi için tekrar atar. Sonraki elleri önceki eli kazanan başlatır.
- Hamle. Zarları tek tek oynarsın. Bir pulu iki zarla birden yürütüyorsan ilk zarda ineceği hane de açık olmalı.
- Çift zar. Klasik tavladaki gibi dört hamledir, merdiven yoktur. Dördü oynanmıyorsa oynayabildiğin kadarını oynarsın.
- Açık hane. Boş haneye, kendi pullarının olduğu haneye ya da rakibin tek pulunun olduğu haneye konabilirsin.
- Hapsetme. Rakibin tek pulunun üstüne konarsan pulun üstte kalır. Alttaki pul, seninki orada durdukça kımıldayamaz.
- Kapalı hane. İki ya da daha çok pul haneyi kapatır. Rakibi hapseden tek pul da kapatır.
- Kırmak yok. Pul bara gitmez, başa da dönmez. Hapsolan pul yerini korur, sadece zaman kaybeder.
- Toplama. Kurallar pul toplama sayfasındakiyle aynı. Fark hapisteki pullarda: evin dışında hapsolmuş pulun varsa hiç toplayamazsın, evindeki hapis pulun nasıl sayılacağını da masa ayarı belirler.
- Kazanma. Son pulunu ilk çıkaran eli kazanır. Bu 1 sayıdır, rakibin o ana kadar hiç toplamadıysa 2. Katlama küpü ve üçlü mars yoktur. İki taraf da bir daha hiç oynayamayacak hale gelirse el biter: pip sayısı düşük olan 1 sayı alır, mars olmaz, sayılar eşitse beraberliktir ve kimse sayı almaz.
Hapsetme nasıl işler?
Burada kırmızıya se yek (3-1) gelmiş ve bir beyaz pul 17. hanede tek başına duruyor.
Kırmızı 3 ile 20’den 17’ye oynar, 17’de beyaz pulun üstünde artık bir kırmızı pul var. Üç şey olur.
- 17’deki beyaz pul, beyaz ne atarsa atsın kımıldayamaz.
-
- hane artık beyaza kapalıdır. Altındaki pul kendi pulu olsa bile beyaz oraya konamaz, iki zarlı hamlede ara durak da yapamaz.
- Beyaz pul, kırmızı kalkana kadar orada kalır. Kırmızı 17’ye ikinci bir pul koyarsa birinin gitmesi hiçbir şey değiştirmez.
Ne zaman bırakacağına kırmızı karar verir, ama hamleler yine zorunludur. Zarı oynayacak başka yasal yeri yoksa hapseden pul kalkmak zorundadır ve beyaz serbest kalır. İyi oyuncu bunu hesaplar ve mümkün olduğunca uzun süre başka hamle bırakır.
Hapis, kırılmaktan farklıdır. Klasik tavlada kırılan pul yürüdüğü bütün yolu kaybeder. Hapis pip kaybettirmez, ama o pulu kullanamazsın ve eve gelmeden toplayamazsın. En pahalı hapis, rakibin evinin yanında sıkışan puldur: rakip onu orada tutarken bütün pullarını eve getirebilir.
Hapsolma ihtimali, klasik tavlada açık pulun kırılma ihtimaliyle aynıdır: yolda engel yoksa rakibin 6 pip önündeki tek pul 36 atışın 17’siyle, 7 pip önündeki 6’sıyla hapsedilir. Bütün mesafeler zar olasılıkları sayfasında. Bir pulu tek bırakmadan önce arkasındaki her rakip pula olan uzaklığı say, başlangıç yığınını da unutma.
Hapisteki pulla toplama
Evin dışında tek bir pulun hapisteyse o kurtulmadan hiç toplayamazsın. Pulun rakibin evinde sıkıştıysa durum daha da kötüdür, çünkü hapseden pul da kendi evinde durur ve rakip öbür pullarını toplarken seni bekletebilir. Sen hiç toplamadan bitirirse mars olur, 2 sayı. Yani geride kalan tek pul, bir eli 1 sayıdan 2 sayıya çıkarmaya yeter.
Hapisteki pul senin evindeyse durum daha hafiftir, ama burada masalar farklı oynar. Aşağıdaki pozisyon üç kuralın farkını gösteriyor.
Kırmızının 8 pulu çıkmış, 6 pulu 4, 3 ve 2’de, bir pulu da 6’da hapiste. Zar şeş cihar (6-4).
- Yerinde sayılır. Hapisteki pul 6’da duruyor sayılır. 6 onu çıkaramaz, çünkü pul kımıldayamaz; daha aşağıdaki pulları da çıkaramaz, çünkü yukarıda pul var. 6 yanar, 4 ise 4’teki bir pulu çıkarır: 1 pul.
- Yok sayılır. Hapisteki pul hesaba katılmaz, en yüksek serbest pul 4’te. 6 da 4 de 4’ten birer pul çıkarır: 2 pul.
- Kurtulana kadar toplanmaz. Beyaz 6’dan kalkana kadar kırmızı hiç pul çıkaramaz, evin içinde oynayacak hamlesi de yok: 0 pul, sıra geçer.
Çizimdeki hareket tavla.gg’nin varsayılanını, yerinde sayılır kuralını oynar: 6 yanar, 4’ten bir pul çıkar. Öbür iki kuralı kurulumun Kurallar adımında, Hapis’in masa ayarlarından seçersin.
Hapis’in öbür adları: Mahbusa, Plakoto, Tapa
Türkiye’de bu oyun hapis ya da hapis tavla diye bilinir. Arap ülkelerinde adı Mahbusa’dır (Mısır’da Mahbousa, Levant’ta Mahbouseh, başka yerlerde Mahbuse de yazılır), Yunanistan’da Plakoto, Bulgaristan’da Tapa. İngilizcede pinning game, yani hapsetme oyunu diye anılır. “Hapis” hapishane, Arapça “mahbus” mahpus, Yunanca “plakoto” da üstüne çökülüp bastırılmış demek; adların hepsi aynı hareketi anlatıyor.
Türkiye’de Hapis’i normal tavla dizilişiyle oynayan masalar da var. Yunanistan, Balkanlar ve Arap ülkeleri ise 15 pulu tek haneden başlatır. tavla.gg ikisini de sunar: varsayılan tek hane, öbürü Diziliş ayarında. Başka türlü öğrendiysen bu sayfa sana “yanlış” demiyor; aşağıdaki ayarlarla kendi masanın kuralını kurabilirsin.
Masalar nerede ayrılır?
Oyun her yerde aynı fikre dayanır, ama diziliş, hapisteki pulla toplama ve ana pul çevresinde gerçek farklar var. Bunları tavla.gg’de kendin seçersin: Hapis seçiliyken kurulumun Kurallar adımında beş ayar ve maç uzunluğu görünür. Ayarlara dokunmadan başlarsan her başlıkta varsayılan diye geçen kuralla oynarsın.
Diziliş
Varsayılan 15 pul tek hanede, istersen Tavla dizilişi (2-5-3-5).
Tek hanede başlayan oyunda iki taraf da 360 pip yürür ve ilk turlar yığından pul çıkarmakla geçer. Normal dizilişte oyun 167 pip ile başlar, yani çok daha kısa sürer. Pullar baştan dağınık olduğu için hapis fırsatları da hemen çıkar: rakibin 13 ve 8’den dışarı attığı her tek pul hedeftir. Ana pul kuralı açıksa bu dizilişte de geçerlidir ve 24’te kalan son pula uygulanır.
Evde hapisteki pul varken toplama
Varsayılan Yerinde sayılır; istersen Yok sayılır, en yüksek serbest pul çıkar ya da Kurtulana kadar toplanmaz.
Üçünün farkı yukarıdaki şeş cihar (6-4) örneğinde: aynı atış 1, 2 ya da 0 pul çıkarır. Varsayılan, klasik tavladaki “yukarıda pul varsa büyük zar aşağıdakini çıkaramaz” kuralının doğal sonucudur. Kurtulana kadar toplanmaz kuralı en serttir: evinde tek pulunu hapseden rakip, o pul kalkana kadar seni tamamen bekletir. Bu kuralda rakibinin evinde son pulları beklerken kendi evine pul koymak çok güçlü bir hamledir.
Ana pul
Varsayılan Özel kural yok, istersen Hapsedilirse el biter.
Ana pul, başlangıç hanende kalan son puldur; Yunan oyuncular başlangıç hanesine mana, yani anne der. Kural yoksa son pulun hapsolması sıradan bir hapistir; Tapa ve Mahbusa böyle oynanır. Kural varsa başlangıcından ayrılmadan hapsolan ana pul eli kaybettirir; Plakoto böyle oynanır, Yunan bir oyuncu da bunu bekler.
Her şeyi belirleyen an şudur. Beyazın 18’deki pulu 6’yı oynayıp kırmızının 24’teki son pulunun üstüne konabilir.
Kural açıkken son pulunu başlangıçta bırakmak büyük risktir. Rakibin pulları 24’e ulaşabilecek uzaklığa gelmeden o pulu çıkarmaya bak.
Ana pul kaç sayı
Varsayılan 2 sayı, istersen 3 sayı.
Bu ayar yalnızca ana pul kuralı açıkken işe yarar. Çoğu masa hapsedilen ana pulu 2 sayı, yani mars değerinde sayar. Bazı Plakoto masaları ise 3 sayı yazar ve eli backgammon gibi, üçlü marsla kazanılmış sayar. 5 sayılık maçta 3 sayı seçmek, tek bir ana pul hapsini maçın büyük bölümüne çevirir.
Hapseden hâlâ başlangıçtaysa
Varsayılan O çıkana kadar oyun sürer, istersen El hemen biter.
Bu ayar da yalnızca ana pul kuralı açıkken işe yarar. Ana pulu hapseden oyuncunun kendi başlangıç hanesinde hâlâ pulu varsa, aynı tehlike onu da bekler. Varsayılanda el sürer: yukarıdaki çizimde beyazın 1’de 9 pulu var, kırmızı da beyazın son pulunu orada hapsetmeyi umar. Beyaz başlangıcını boşalttığı anda kırmızının ana pulu hâlâ hapisteyse el biter. Kırmızı o arada beyazın ana pulunu hapsederse iki ana pul da hapistedir ve el berabere biter, kimse sayı almaz. Plakoto oynayanların bir kısmı bu istisnayla oynar. Öbürleri istisna tanımaz: ana pul hapsolduğu an el biter.
Maç uzunluğu
Varsayılan 5 sayı, istersen 1, 3, 7 ya da 11. Yunanistan’da 3, 5 ya da 7 sayıya oynanır, Mısır’da 3 sayılık setler yaygındır.
Hapis nasıl kazanılır?
Mümkün olduğunda çift yürü. Rakip yığınının önündeki tek pul hedeftir. İki pul haneyi kapatır ve hapsolamaz, zar izin verdikçe ikişer ilerlemek çoğu zaman değer.
Pulları kendi evinde hapset. Senin evin rakibin başlangıcıdır, pullarının çoğu oradan çıkmak zorunda. O bölgede pul hapset, onlar beklerken sen topla.
Başlangıcını dikkatsizce boşaltma. Ana pul kuralı varsa son pulun bir yüktür, rakip oraya ulaşmadan ayrılman gerekir. Kural yoksa bile geç kalan son pul kolay hedeftir ve uzun süre sıkışabilir.
Yedek hamleni say. Hamleler zorunlu. Başka hamlesi ilk biten, hapsi kaldırmak zorunda kalır. Elinde esnek pul tutmak çoğu zaman birkaç haneden daha değerlidir.
Okuduğunu tahtada dene
Kayıt yok. Bilgisayara karşı ya da arkadaşınla hemen oyna.
Sık sorulan sorular
Mahbusa ne demek?
Hapis oyununun Arapça adı. Hapsedilmiş ya da tutsak anlamına gelir, Türkçedeki mahpus ile aynı kökten. Yazılışı değişir: Mısır’da Mahbousa, Levant Arapçasında Mahbouseh, başka yerlerde Mahbuse de görürsün.
Mahbusa’ya Türkçede ne denir?
Hapis ya da hapis tavla. Ad oyunun kendisini anlatır: tek pulun üstüne inen rakip pulu, üstteki pul gidene kadar onu kımıldatmaz. tavla.gg’nin Türkçe sayfalarında oyun Hapis adıyla geçer.
Hapis ile Plakoto aynı oyun mu?
Aynı hapsetme oyununun yöresel halleri. Arap ülkelerindeki Mahbusa, Plakoto’nun Tapa kurallarıyla oynanan halidir. Ana fark, ana pul kuralının olmaması.
Hapis’i normal tavla dizilişiyle oynayabilir miyiz?
Evet. Türkiye’de Hapis’i normal tavla dizilişiyle, 24, 13, 8 ve 6’ya 2-5-3-5 pul dizerek oynayan masalar var. tavla.gg’de Diziliş ayarını Tavla dizilişi (2-5-3-5) yaparsan pullar böyle dizilir ve oyun 167 pip ile başlar; hapsetme kuralları aynı kalır.
Kendi pulumun hapsolduğu haneye pul koyabilir miyim?
Hayır. Üstünde rakip pulu olan hane sana kapalıdır, altında kendi pulun olsa bile. Rakip ise oraya pul eklemeye devam edebilir.
Rakibin benim pulumun üstünde iki pulu var. Ne zaman kurtulurum?
Sonuncusu da kalkınca. Birinin gitmesi bir şey değiştirmez, öbürü hâlâ üstündedir. Üstteki pul arttıkça kurtulmak zorlaşır, çünkü rakip o haneden pul oynamak zorunda kalsa bile birini bırakabilir.
Benim pulumu hapseden pulu ben de hapsedebilir miyim?
Hayır. Hapseden tek pul, iki pul gibi haneyi kapatır. Oraya konamazsın.
Bir pul hapsedip ikinci zarla yoluna devam edebilir mi?
Hapis ancak pulun orada durduğu sürece vardır. İkinci zarla giderse altta kalan pul serbest kalır. Yani o pul sadece oradan geçmiş olur.
Evimde hapsolmuş pulum varken toplayabilir miyim?
Masanın kuralına bağlı. Hapisteki pul evde sayıldığı için çoğu masada öbür pullarını toplayabilirsin, kendisi ise serbest kalana kadar çıkamaz. Bazı masalarda o pul kurtulana kadar hiç toplanmaz. Evin dışında hapsolmuş bir pulun varsa her kuralda o kurtulup eve gelmeden toplayamazsın.
Zar, tek pulumun hapsolduğu haneyi gösterirse ne olur?
O pul çıkamaz. tavla.gg’nin varsayılanında hapisteki pul yerinde sayılır: o zar daha aşağıdaki bir pulu çıkaramaz, başka yasal hamlesi yoksa yanar. Yok sayılır ayarında hane boş sayılır ve zar en yüksek serbest pulu çıkarır.
Ana pul nedir?
Başlangıç hanende kalan son pul. Plakoto kuralında o hane boşalmadan bu pul hapsolursa eli hemen kaybedebilirsin. Tapa’da ve Mahbusa’da böyle bir kural yok, sıradan bir hapistir. tavla.gg’de varsayılan özel kural yok, Ana pul ayarından açılır.
İki ana pul da hapsolursa ne olur?
El beraberedir, kimse sayı almaz. Ana pul kuralıyla oynayan her masada böyledir, tavla.gg de böyle sayar.
Hapis’te üçlü mars var mı?
Hayır. Bir el 1 ya da 2 sayıdır. Tek istisna hapsedilen ana puldur: bazı Plakoto masaları bunu 3 sayı yazar, tavla.gg’de de Ana pul kaç sayı ayarında 3 sayı seçilebilir.
Pin Game nedir, Hapis ile aynı mı?
Hayır. Pin Game adlı oyun da hapsetmeye dayanır, ama dizilişi başkadır: başlangıçta 13 pul, iki haneye de birer pul. Sayı hesabında da kaybedenin kalan pullarına bakılır. İkisini karıştırma.