Uzun tavla nasıl oynanır?
Kısaca
Uzun tavla, pul kırmanın olmadığı ve iki oyuncunun aynı yöne gittiği bir tavla oyunudur; aynı aile Rusya’da Narde, Yunanistan’da Fevga diye bilinir. Herkes 15 pulunu çapraz köşedeki tek haneye dizer, tek pul bile haneyi tutar. Masalar başlangıç hanesinden çıkışta ve yan yana altı hanenin sınırında ayrılır. tavla.gg’de Oyna sayfasındaki Uzun tavla düğmesiyle hemen oynarsın.
Uzun tavla nasıl dizilir?
Kırmızının 15 pulu sağ üst köşede, kendi 24’ünde tek yığın olur; beyazınkiler çapraz köşede, kırmızının 12’sinde bekler. Bu başlangıç hanesine kısaca baş denir. Gülbahar da aynı dizilişle başlar.
İki oyuncu da saat yönünün tersine gider ve her pul tahtayı bir kez dolaşır. İki yol şöyle üst üste biner:
| Yolun bölümü | Kırmızının haneleri | Beyazın haneleri (kırmızının numaralarıyla) |
|---|---|---|
| Başlangıç bölgesi | 24’ten 19’a | 12’den 7’ye |
| İkinci bölge | 18’den 13’e | 6’dan 1’e |
| Üçüncü bölge | 12’den 7’ye | 24’ten 19’a |
| Ev | 6’dan 1’e | 18’den 13’e |
Yani herkesin başlangıç bölgesi öbürünün üçüncü bölgesidir ve beyaz 18 ile 13 arasından toplar. Beyazın kendi 1. hanesi kırmızının 13’üdür. Her pul çıkışa 24 hane uzakta başladığından yol 15 çarpı 24, yani 360 pip tutar; klasik tavlada 167. Saymanın yolu pip sayımı sayfasında.
tavla.gg’de uzun tavla nasıl oynanır?
Oyna sayfasındaki kurulumda Oyun modu adımından Uzun tavla’yı seç. Beş masa ayarı ve maç uzunluğu bir sonraki adımda, Kurallar’da, yanlarındaki “?” her birini kısaca açıklar. Rakibin bilgisayar olabilir, yanındaki biri aynı cihazdan oynayabilir ya da linkle bir arkadaş masası açabilirsin. Oyun boyunca iki tarafın pipi de ekranda görünür, beyazınki kendi numaralarıyla sayılır. Ayarları tek tek, örnekleriyle aşağıdaki “Masalar nerede ayrılır?” bölümünde bulursun.
Uzun tavla kuralları
Narde, Fevga ve Moultezim’in hepsinde ortak olan kurallar bunlar.
- Başlama. Önce birer zar atılır, büyük gelen başlar. Ama o zarları oynamaz, iki zarı kendisi baştan atar.
- Hamle. İki zarı ayrı pullarla da tek pulla da oynayabilirsin. Tek pul iki zarı ancak aradaki hane açıksa oynar.
- Açık hane. Rakip pulu olan hane, orada tek pul dursa bile, sana kapalıdır. Boş haneye ya da kendi pullarının olduğu haneye istediğin kadar pul koyarsın.
- Kırmak yok. Bar yoktur, hiçbir pul kırılmaz. Rakibi yavaşlatmanın tek yolu, yolunun üstünde hane tutmaktır.
- Çift zar. Dört kez oynanır. Merdiven yoktur, bu oyunu Gülbahar’dan ayıran da budur.
- Zorunlu hamle. İki zar da oynanabiliyorsa ikisini de oynamak zorundasın. İkisinden yalnızca biri sığıyorsa büyük olanı oynanır, hiçbiri sığmıyorsa sıra rakibe geçer.
- Toplama. Pullar klasik tavladaki gibi toplanır (pul toplama), yalnız beyazın evi kırmızının 13 ile 18 arasıdır.
- Kazanma. Pullarını önce bitiren eli alır ve 1 sayı yazar. Rakibin hiç pul toplayamadıysa mars yaparsın, 2 sayı. Katlama küpü yoktur.
Bunların dışında iki kural daha var, ama her masa onları başka türlü oynar: baştan kaç pul çıkabileceği ve yan yana altı hanenin ne zaman yasal olduğu. İkisi de aşağıda.
Masalar nerede ayrılır?
Uzun tavla tek bir kural kitabı değil, aynı dizilişle oynanan bir aile, ve aile beş noktada ayrılır. Her nokta tavla.gg’de bir masa ayarıdır: uzun tavla seçiliyken kurulumun Kurallar adımında beşi de maç uzunluğuyla birlikte listelenir.
Başlangıç hanesinden çıkış
Seçenekler: Turda bir pul, ilk zarda iki (varsayılan) ve İlk pul rakibin başını geçince serbest.
Birincisi Narde kuralıdır. Baştan her turda yalnızca bir pul çıkarabilirsin. İlk zarında iki pul çıkarabilirsin, dü se (3-3), dört cihar (4-4) ya da dü şeş (6-6) gelirse çıkarmak zorundasın. Oyunu yavaş açan kural budur: 15 pulun baştan çıkması en az 14 tur sürer, o yüzden oyunun ortasına kadar yığın hep oradadır.
O üç çiftin özel olma sebebi şu: 12’deki rakip yığın kırmızıyı durdurur, tek pul bütün zarı oynayamaz.
| İlk zar | Tek pulun 24’ten yolu | Sonuç |
|---|---|---|
| dü se (3-3) | 21, 18, 15, sonra 12 kapalı | Son 3 için ikinci pul gerekir |
| dört cihar (4-4) | 20, 16, sonra 12 kapalı | İki pul 16’ya gider |
| dü şeş (6-6) | 18, sonra 12 kapalı | İki pul 18’e gider, iki 6 yanar |
| dü beş (5-5) | 19, 14, 9, 4 | Tek pul dördünü de oynayabilir |
İkincisi Fevga kuralıdır, Moultezim de böyle oynanır. İlk pulun rakibin başını geçmeden başka hiçbir pul baştan çıkmaz. Geçtikten sonra baş serbesttir, istediğin kadar pul çıkarırsın. Kırmızı için geçmek 11. haneye ya da daha ilerisine varmak demek, yani en az 13 pip. Çift olmayan hiçbir zar bunu tek seferde yapamaz, şeş beş (6-5) bile 13’te durur. Çiftlerden yalnızca dü beş (5-5) ilk zarda rakibin başını geçer, dü şeş (6-6) gelirse de yalnızca bir 6 oynanır. Bu kuralda oyun tek bir öncü pulla açılır, ama o pul geçtikten sonra bir çiftle baştan dört pul birden indirebilirsin.
Yan yana altı hane
Seçenekler: Rakibin bir pulu önünde olmalı (varsayılan), Kendi başlangıç bölgende olmaz, rakip tam arkasındaysa olmaz, İki ilk bölgede olmaz, Rakibin başlangıç bölgesinde en fazla dört hane ve Rakibin hamlesi kalıyorsa serbest.
Yan yana altı hane arkasındaki her pulu durdurur, çünkü hiçbir zar 6’dan büyük değildir. Tek pul haneyi tuttuğu için uzun tavlada altı hane klasik tavladakinden çok daha kolay dolar, o yüzden her masa buna bir sınır koyar. Beş sürüm şöyle:
- Rakibin bir pulu önünde olmalı. Altı haneyi yan yana ancak rakibin en az bir pulu dizinin önüne geçmişse tutabilirsin. Narde, yani Long Nardy böyle oynanır. Böylece dizinin önünde rakibin hep en az bir pulu olur, rakip bütünüyle kilitlenmez.
- Kendi başlangıç bölgende olmaz, rakip tam arkasındaysa olmaz. Fevga’nın bir sürümü. Başlangıç bölgenin altı hanesinin hepsini tutamazsın; yığın orada durduğu için altı haneyi en kolay orada doldururdun. Başka yerde yan yana altı hane serbesttir, yeter ki rakibin bütün pulları dizinin hemen arkasındaki altı hanede toplanmış olmasın.
- İki ilk bölgede olmaz. Fevga’nın öbür sürümü. Ne kendi başlangıç bölgende (kırmızı için 19-24) ne de rakibin başlangıç bölgesinde (kırmızı için 7-12) altı hanenin hepsini tutabilirsin. Evinde ya da ikinci bölgende yan yana altı hane serbesttir. Yunanistan’da her yöre buna uymaz.
- Rakibin başlangıç bölgesinde en fazla dört hane. Moultezim böyle oynanır. Kırmızının 7 ile 12 arasında beşinci bir hane tutması yasaktır, yan yana olsun olmasın. Rakip yığının hemen önü böylece hep biraz açık kalır.
- Rakibin hamlesi kalıyorsa serbest. Moultezim’i ve Yunan tavlisini böyle oynayan masalar da var. Yan yana altı hane her yerde serbesttir, yeter ki rakibin oynayabileceği en az bir hamle kalsın.
tavla.gg’de sınıra her pul hamlesinden sonra bakılır. Bir zarla yasak bir dizi kurup öbür zarla bozmak olmaz, iki zarın her biri ayrı ayrı kurala uymalıdır.
Aşağıdaki dizi varsayılan kurala uygundur, çünkü dört beyaz pul zaten önüne geçmiş:
Aynı dizi beş ayarda şöyle sonuçlanır:
| Ayar | Bu dizi yasal mı? | Neden |
|---|---|---|
| Rakibin bir pulu önünde olmalı | Evet | Beyazın 5 ve 3’teki dört pulu önde |
| Kendi başlangıç bölgende olmaz, rakip tam arkasındaysa olmaz | Evet | Dizi başlangıç bölgende değil, beyazın dört pulu da arkada değil önde |
| İki ilk bölgede olmaz | Evet | Kırmızı 7 ile 12 arasında beş hane tutuyor, 12 beyazın |
| Rakibin başlangıç bölgesinde en fazla dört hane | Hayır | 11, 10, 9, 8 ve 7 beş hane eder |
| Rakibin hamlesi kalıyorsa serbest | Evet | Beyaz öndeki pullarını oynayabiliyor |
Dört beyaz pul önde olmasaydı tablo değişirdi. Beyazın 15 pulu da 12’de dururken bu dizi beyazı bütünüyle kilitler, ve beş ayardan yalnızca “İki ilk bölgede olmaz” buna izin verir.
Sonraki elleri kim başlar
Seçenekler: Önceki eli kazanan (varsayılan) ve Her el zar atılır.
Fevga’da ve Narde’de sonraki eli önceki eli kazanan başlatır. Moultezim oyuncuları ise her el için zar atar. Uzun ve temassız bir yarışta önce oynamak küçük ama gerçek bir avantajdır, seri kazanan oyuncunun bu avantajı elden ele taşımasını istemeyen masalar her el zar atar. Beraberlikle biten bir elden sonra iki ayarda da zar atılır.
İkisi de son turda biterse
Seçenekler: İlk bitiren kazanır (varsayılan) ve İkinci de bitirirse beraberlik.
Çoğu masada 15 pulunu ilk toplayan eli hemen alır. Bazı Narde turnuvaları ise başka bir kuralla oynar: eli başlatan oyuncu bitirdiğinde ikinci oyuncu son bir kez atar, o da bitirirse el berabere biter, kimse sayı almaz. Kural önce başlamanın avantajını dengeler. tavla.gg’de bu son atış yalnızca ikinci oyuncunun bütün pulları evdeyse ve en çok dört pulu kaldıysa verilir, çünkü tek atışla dörtten fazla pul toplanmaz.
Bir örnek: beyaz eli başlattı ve son pulunu topladı. Kırmızının 6’da ve 5’te birer pulu kaldı. Kırmızıya şeş beş (6-5) ya da dü se (3-3) ve üstü bir çift lazım: dü se (3-3), dört cihar (4-4), dü beş (5-5) ya da dü şeş (6-6). 36 atıştan 6’sı beraberlik getirir, kalan 30’unda el beyazındır.
Sayı hesabı
Seçenekler: 1 ya da 2 sayı (varsayılan) ve Kalan pul sayısı, 31’e kadar.
Narde’de de Fevga’da da el 1 sayıdır, rakip tek pul toplamadıysa mars olur ve 2 sayıdır. Maç, anlaşılan sayıya oynanır.
İkinci usul Mısır ve Lübnan’dan gelir, orada aynı temassız oyun böyle sayılır. Kazanan, rakibin tahtada kalan pul sayısı kadar yazar ve 31’e ilk ulaşan maçı alır. Rakibin 4 pulu kaldıysa 4 sayı, hiç toplamadıysa 15 sayı. Bu usulde mars ayrıca sayılmaz, çünkü hiç toplamamış rakip zaten 15 yazdırır. İki büyük galibiyet bile maçı bitirmez: 15 artı 15, 30 eder. tavla.gg’de bu usul seçilince maç uzunluğu seçeneği kaybolur, maç 31’e oynanır.
Long Nardy oynayanlardan Coke (3 sayı) ve Home Mars (4 sayı) adlarını da duyabilirsin. İkisi de gayriresmi ek sonuçlardır, resmi kurallarda yoklar ve her masa onları başka türlü tanımlar. tavla.gg bunları sunmaz.
Maç uzunluğu
Seçenekler: 1, 3, 5, 7 ve 11 sayı (varsayılan 5). Bir uzun tavla eli klasik bir elden epey uzun sürdüğü için akşamı tek maça ayırmıyorsan 3 sayı seç. 31 usulünde bu seçim görünmez.
İlk turlar nasıl oynanır?
Baş kuralının oyunu nasıl değiştirdiğini ilk zarda görürsün. Diyelim ilk zarın şeş beş (6-5). Varsayılan kuralda iki pul indirebilirsin:
Tek pulla 24’ten 13’e de oynayabilirsin, ama o zaman baştan tek pul çıkmış olur ve ilk zarın verdiği ikinci pul hakkı boşa gider. Sonraki turlarda baştan yalnızca bir pul çıkar, o yüzden iki pullu ilk zar değerlidir.
Fevga kuralında aynı zar başka oynanır. İlk pul rakibin başını geçene kadar başka pul oynamadığından iki zarı da aynı pul oynar ve 13’e gelir. Rakibin başını geçmek için bir sonraki zarda en az 2 pip daha ister. Hep yek (1-1) gelirse o tur hiçbir şey oynanmaz, çünkü 12 rakibin başıdır ve baştaki pullar bekler. Aynı başlangıçtan iki ayrı oyun çıkar.
Beyazın yolu neden kafa karıştırır?
Klasik tavlada iki taraf karşılıklı gittiği için numaralar kolaydır. Burada beyaz kırmızının numaralarıyla 12’den 1’e iner, sonra 24’ten 13’e gelir. Kendi tarafından bakınca beyaz da kırmızıyla aynı şeyi yapar: 24. hanesinden 1. hanesine yürür. Kafanı karıştıran yalnızca ortak numaradır. Masa başında şöyle düşün: herkes saat yönünün tersine bir tur atar, evin de başlangıç bölgenin hemen önündeki bölgedir.
| Senin bölgen | Rakip için ne demek |
|---|---|
| Başlangıç bölgen | Üçüncü bölgesi, oraya oyunun ilerleyen kısmında gelir |
| İkinci bölgen | Evi, oyunun sonunda pullarını orada toplar |
| Üçüncü bölgen | Başlangıç bölgesi, önünü kesmenin en etkili olduğu yer |
| Evin | İkinci bölgesi, oyunun ortasında oradan geçer |
Pip sayarken de aynı çeviri işe yarar. Kırmızının 12 ve altındaki hanelerine 12 ekle, 13 ve üstündekilerden 12 çıkar, beyazın kendi numarasını bulursun. Yukarıdaki yan yana altı hane örneğinde beyazın 12’deki 11 pulu kendi 24’ündedir (264 pip), 5’teki iki pulu 17’sinde (34), 3’teki iki pulu 15’inde (30). Beyaz 328 pipte. Kırmızı 254 pipte, yani yarışta 74 pip önde ve beyazın yığınını da tutuyor.
Uzun tavla başka hangi adlarla bilinir?
Uzun tavla tek bir oyun değil, bir aile. Rusya ve eski Sovyet ülkelerinde Narde ya da Long Nardy, Yunanistan’da Fevga denir. İngilizcede long backgammon, Almancada langes Backgammon diye geçer. Yabancı dillerde Türkiye’deki biçimine Moultezim denir, ama bu ad Türkiye’de pek kullanılmaz; burada oyunun adı uzun tavladır ve turda bir pul, ilk zarda iki kuralıyla oynanır. Mısır, Lübnan ve Orta Doğu’da Tawla 31 ya da Maghribiyyah adlarını duyarsın. Dizilişleri aynı, kuralları değil; masada duyduğun ad ne olursa olsun kuralları yukarıdaki ayarlardan birine denk gelebilir.
Uzun tavla nasıl kazanılır?
Her fırsatta baştan pul indir. Varsayılan kuralda turda yalnızca bir pul çıkar. Pul çıkarmadığın tur geri gelmez. Oyunun sonlarına doğru başta kalan büyük yığın, turda birer birer çok yavaş boşalır.
Rakibin başının önüne kur. Rakibin pulları başlangıçtan çıkar çıkmaz senin üçüncü bölgenden geçmek zorunda. Oradaki haneler oyunun başında ona bütün bir zarı kaybettirir.
Altıncı haneyi ne zaman dolduracağını planla. “Rakibin başlangıç bölgesinde en fazla dört hane” ayarına takılmıyorsan yan yana beş hane her ayarda yasaldır. Hemen arkasındaki haneden yalnızca 6 geçer. Varsayılan kuralda altıncı hane ancak rakibin bir pulu önüne geçince yasal olur, o pulu bekle ve hazır ol.
Eve erken koşma. Eve giren pulun yapacak işi kalmaz. Oynayacak tek hamlen yan yana hanelerini bozmaksa rakibin yolunu açarsın. Elinde yedek hamle tut.
Okuduğunu tahtada dene
Kayıt yok. Bilgisayara karşı ya da arkadaşınla hemen oyna.
Sık sorulan sorular
Uzun tavlada baş hane ne demek?
Bütün 15 pulunun başladığı hane: kırmızı için 24, beyaz için kırmızının 12’si. Varsayılan kuralda bu haneden turda yalnızca bir pul çıkar, ilk zarında iki.
İlk zarda dü se (3-3), dört cihar (4-4) ya da dü şeş (6-6) gelince neden iki pul zorunlu çıkıyor?
Çünkü tek pul zarın tamamını oynayamaz, rakibin 12’deki yığını onu durdurur. Dü şeş (6-6) bir 6’dan, dört cihar (4-4) iki 4’ten sonra o yığına çarpar. İkinci pulu çıkarmak zarın daha çoğunu oynamanın tek yoludur.
İlk zar dü şeş (6-6) gelirse kalan iki 6 ne olur?
Yanar. İki pul 24’ten 18’e gider, 18’den bir 6 daha 12’deki rakip yığına düşer, üçüncü pul da baştan çıkamaz. Dört 6’nın yalnızca ikisi oynanır.
Rakibin tek pulunun üstüne konabilir ya da üstünden atlayabilir miyim?
Üstüne konamazsın. İki zarı aynı pulla oynarken ilk zarda o haneye inmen de yasak. Tek zarla üstünden atlayabilirsin, çünkü önemli olan yalnızca indiğin hanedir.
Altı hane yan yana hiç yasal olabilir mi?
Evet, ama her masa bir sınır koyar. tavla.gg’nin varsayılanında rakibin en az bir pulu dizinin önüne geçmiş olmalı. Öbür dört sürüm “Yan yana altı hane” ayarında, bu sayfada her biri aynı örnekle anlatılıyor.
Yan yana hanelerim yüzünden rakibin hiç hamlesi kalmazsa ne olur?
Rakip o turu oynayamaz, sıra sana geçer. Varsayılan kuralda bu nadirdir, çünkü rakibin önde en az bir pulu vardır. “Rakibin hamlesi kalıyorsa serbest” ayarı ise rakibi bütünüyle kilitleyen altı haneyi tamamen yasaklar.
Fevga kuralında ilk pulum takılırsa ne olur?
Başka pul oynayamazsın, o zar yanar. İlk pul 13’teyken hep yek (1-1) gelirse hiçbir şey oynanmaz: 12 rakibin başıdır, öbür pullar da baştan çıkamaz.
Uzun tavlada toplamak zorunlu mu?
Hayır. Toplama klasik tavladaki gibi işler: evde başka yasal hamle varsa onu oynayabilirsin.
Fevga ile Moultezim aynı oyun mu?
Yakın akraba. Dizilişleri ve ilk pul kuralları aynı, yan yana hanelere koydukları sınır farklı. Moultezim oyunun Türkiye’deki biçiminin yabancı dillerdeki adıdır, Fevga da Yunanistan’daki benzer oyun.
Long Nardy’deki Coke ve Home Mars ne demek?
Gayriresmi 3 ve 4 sayılık ek sonuçlar. Resmi ya da turnuva kurallarında yoklar, her masa da onları başka türlü tanımlar. tavla.gg bunları sunmaz, el 1 ya da 2 sayıdır.
Uzun tavla beraberlikle biter mi?
Varsayılan kuralda hayır, ilk bitiren kazanır. “İkinci de bitirirse beraberlik” ayarında eli başlatan oyuncu bitirince rakip bir kez daha atar; o da bitirirse el berabere biter, kimse sayı almaz.
31 usulü ile normal sayı hesabı arasındaki fark ne?
Normal hesapta el 1, mars 2 sayıdır. Mısır ve Lübnan’da oynanan 31 usulünde kazanan, rakibin tahtada kalan pul sayısı kadar yazar ve 31’e ilk ulaşan maçı alır. tavla.gg’de ikisi de “Sayı hesabı” ayarından seçilir.
Uzun tavlada beyazın pipini nasıl sayarım?
Kırmızının numarasını beyazınkine çevir: 12 ve altındaki hanelere 12 ekle, 13 ve üstündekilerden 12 çıkar. Kırmızının 12’si beyazın 24’ü, 13’ü beyazın 1’idir. tavla.gg oyun sırasında iki tarafın pipini de gösterir.
Uzun tavla Türkiye’de bu adla mı oynanır?
Evet. Türkiye’de oyun uzun tavla adıyla bilinir: 15 pul köşede, kırmak yok, turda bir pul. Yabancı dillerde Türkiye’deki biçimine Moultezim denir, bu ad Türkiye’de pek kullanılmaz. Masan başka bir ad kullanıyorsa kuralları bu sayfadaki ayarlardan birine denk gelebilir.